HATI HATI DENGAN PENYAKIT BAWAAN MAKANAN

Penyakit bawaan makanan bukan penyakit yang biasa diketahui umum sehinggalah baru-baru ini apabila timbul sekatan terhadap produk tembikai wangi (rock melon) dari Australia kerana didapati menjadi punca kematian tiga penduduknya serta menyebabkan puluhan lagi dimasukkan ke hospital akibat bakteria Listeria.

Sebelum ini pun Malaysia pernah menghentikan kemasukan dua jenama epal dari California, Amerika Syarikat, kerana isu serupa bagi mencegah berlakunya kes membabitkan penyakit bawaan makanan.

Perangkaan Pertubuhan Kesihatan Dunia (WHO) pada 2015 menganggarkan penyakit bawaan makanan disebabkan 31 agen termasuk bakteria, virus, parasit, toksin dan bahan kimia, mengakibatkan 600 juta kes atau hampir satu dalam 10 orang di dunia jatuh sakit setiap tahun lepas memakan makanan tercemar.

Ini memberi gambaran krisis penyakit bawaan makanan meruncing apabila sebahagian besar mangsa mengalami gejala cirit-birit teruk berpunca daripada tabiat mengambil makanan mentah atau daging kurang masak, telur, keluaran baru dan produk tenusu dicemari bakteria.

BAKTERIA Campylobacter

Tujuh bakteria penyebab penyakit bawaan makanan

1. Escherichia coli (E.coli)

Bakteria ini hidup dalam usus manusia dan ternakan ruminan seperti lembu dan kambing. Ia sering ditemui dalam daging yang kurang masak, susu segar dan jus. Antara tanda keracunan akibat bakteria ini ialah cirit-birit, sakit perut dan muntah berpanjangan selama lima hingga 10 hari.

Bagi menghindari bakteria ini, masaklah daging sebaik-baiknya, cuci buah dan sayur dengan air mengalir sebelum dimasak dan elak susu segar yang belum dipasteur.

2. Campylobacter

Bakteria berbentuk berpilin berkembang pada ayam dan lembu. Penyakit ini boleh merebak tanpa gejala ketara.

Biasanya pesakit menderitai ciri-birit hingga, dalam kes serius, tahap berdarah. Simptom lain ialah kejang, sakit perut dan demam.

Langkah pencegahan ialah masak daging sehingga benar-benar masak, cuci tangan menggunakan sabun selepas menyentuh daging dan pastikan peralatan memasak dikendalikan dengan bersih.

3. Listeria monocytogenes

Bakteria ini biasa ditemui di tanah dan air di samping makanan mentah, makanan proses dan susu yang tidak dipasteur. Ia juga boleh hidup dan tersebar pada suhu dingin.

Gejala jangkitan termasuk demam dan menggigil, sakit kepala, mual dan sakit perut. Ibu hamil lebih berisiko kerana boleh menyebabkan keguguran.

Elak jangkitan dengan mencuci bersih buah berkulit keras seperti tembikai sebelum dipotong. Peti sejuk dan ruang penyimpanan makanan juga harus kerap dibersihkan, serta pisahkan ruang makanan yang sudah dimasak dengan yang mentah.

4. Vibrio parahaemolyticus

Merujuk pada bakteria yang sering ditemui dalam makanan laut kerana habitat bakteria ini ialah air masin. Gejala biasanya berlaku dalam tempoh 24 jam iaitu cirit-birit, mual, muntah dan demam yang berlanjutan hingga tiga hari.

5. Toksoplasma

Gejalanya jarang muncul kerana sistem imun badan melindungi serangan parasit ini. Namun segelintir yang terdedah kepada jangkitan akan mengalami selesema, sakit kepala, badan tidak selesa dan demam.

Risiko lebih tinggi dialami ibu hamil kerana jangkitan menyebabkan kerosakan otak, mata dan organ lain pada janin. Punca biasanya sentuhan langsung dengan najis kucing terjejas, pengambilan daging mentah dan minum air tercemar.

6. Salmonella

Banyak ditemui dalam telur setengah masak, daging, sayur dan buah yang tidak dicuci bersih. Jangkitan menyebabkan gejala demam, cirit, sakit perut dan kepala. Kebanyakan orang akan pulih tanpa ubat tetapi boleh jadi serius bagi kanak-kanak dan penghidap penyakit kronik.

7. Norovirus

Virus penyebab gastroenteritis merujuk pada kesakitan pada perut dan usus, dan biasanya ditemui dalam makanan dan minuman rosak. Punca lain ialah sebaran oleh orang yang mengalami jangkitan virus terbabit.

Antara gejalanya ialah mual, sakit perut, muntah, cirit-birit teruk, sakit kepala, demam dan keletihan yang berlanjutan beberapa hari. Untuk mencegah, cuci tangan dengan sabun selain bersihkan permukaan bilik air dan tandas.

* Sumber: infosihat.gov.my dan lifestyle.kompas.com

IMR TETAP BERWASPADA DAN TERUSKAN KAJIAN MENGENAI KUMAN DIFTERIA

Kementerian Kesihatan menjangkakan tiada paten baharu bagi penyakit Difteria di negara ini seperti yang didakwa sesetengah pihak.

Namun, Timbalan Ketua Pengarah Kesihatan (Kesihatan Awam), Datuk Dr. Lokman Hakim Sulaiman berkata, langkah berjaga-jaga masih diambil dengan Institut Penyelidikan Perubatan (IMR) ditugaskan untuk menjalankan kajian mengenai perkara itu.

"Belum ada pengesahan terdapat jenis (strain) baharu (Difteria), kalau kita lihat profail difteria dalam tempoh 10 tahun ini, tahun 2012 merekodkan kes tertinggi sebanyak 11 kes dan selepas itu hanya ada dua atau tiga kes sahaja.

"Hanya tahun ini, 24 kes direkodkan dan peningkatan ini yang tertinggi pernah kita alami sejak Program Imunisasi Kebangsaan Malaysia (NIP) diperkenalkan pada awal 1950-an. IMR membuat kajian sejak awal tahun ini dan pada pandangan kita mungkin tidak wujud jenis baharu tapi kita tetap kaji sebagai langkah berhati-hati," katanya.

Beliau berkata demikian selepas perasmian program Komunikasi Untuk Perubahan Tingkah Laku (COMBI) tapak binaan dan majlis menandatangani dokumen kolaborasi antara Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur dan Putrajaya, Lembaga Pembangunan Industri Pembinaan Malaysia (CIDB) dan Dewan Bandaraya Kuala Lumpur di sini hari ini.

Majlis itu dirasmikan Timbalan Menteri Kesihatan, Datuk Seri Dr. Hilmi Yahya yang kemudian menyaksikan dokumen kolaborasi ditandatangani oleh ketiga-tiga agensi tersebut.

Lokman Hakim berkata, IMR yang ditugaskan membuat kajian berkenaan telah mengambil sampel kuman yang kemudian dibiakkan semula bagi memastikan sekiranya wujud paten perubahan baharu bagi penyakit itu.

"Kita telah mengambil sampel dan ia akan dibiakkan semula dalam makmal untuk melihat profailnya serta genetiknya sama ada masih sama atau tidak.

"Proses ini mengambil masa lama mungkin dalam tempoh tiga ke empat minggu baru boleh nampak. Laporan penuh bagi kajian ini akan diumumkan menteri nanti," katanya.

Sementara itu, mengenai program COMBI di tapak binaan, Hilmi berkata, kerjasama tiga agensi berkenaan berupaya mengekang peningkatan kes denggi di tapak pembinaan dan kawasan sekitarnya.

"Tapak pembinaan telah dikenal pasti sebagai medan aktif pembiakan nyamuk Aedes dan adanya program ini kita mampu memantau dan mengesan jejentik Aedes ketika menjalankan pemeriksaan rutin di kawasan tapak pembinaan.

"Setakat ini sudah 125 tapak pembinaan diperiksa di sekitar Kuala Lumpur dan Putrajaya dan 52 daripadanya telah dikenal pasti sebagai kawasan pembiakan," katanya.

Dalam pada itu, Hilmi berkata, sejumlah 61,534 kes denggi dilaporkan bagi tempoh Januari hingga 16 Julai lepas, penurunan 3,771 berbanding 65,305 kes bagi tempoh sama di seluruh negara pada tahun lepas.

"Sewaktu El-Nino iaitu keadaan kering, kes denggi menurun, namun sekarang telah naik balik..minggu lepas kita rekod sebanyak kes 2,200 kes denggi seminggu untuk seluruh Malaysia," katanya.

KETAHUI APA ITU ENDEMIK HFMD DAN LANGKAH PENCEGAHANNYA

Hasil yang besar bermula daripada langkah yang kecil. Demikian juga dalam menangani penularan penyakit berjangkit berbahaya dan boleh menyebabkan maut.

Amalan mencuci tangan adalah satu langkah paling mudah yang boleh kita ambil untuk mengelakkan jangkitan penyakit menerusi penyebaran bakteria, virus dan parasit.

Ini kerana, tangan kita boleh menjadi tempat persembunyian pelbagai jenis mikroorganisma yang menjadi punca penyakit. Jangkitan merebak dari individu ke individu melalui tangan yang tidak dicuci bersih selepas menyentuh permukaan atau memegang peralatan yang tercemar dengan virus daripada batuk atau bersin pesakit.

Menerusi tangan, anggota badan ini cekap memindahkan bakteria dan virus berikutan selepas menyentuh muka terutama mata, hidung atau mulut, mikroorganisma terbabit terus sampai ke pintu masuk badan kita.

Antara penyakit yang tersebar melalui sentuhan seperti Sindrom Pernafasan Akut Teruk (SARS), Sindrom Pernafasan Timur Tengah-Coronavirus (MERS-CoV), Penyakit Tangan, Kaki dan Mulut (HFMD) dan Demam Virus Influenza A (H1N1).

Sementara itu, HFMD yang kerap menyerang kanak-kanak adalah endemik di Malaysia dan berlaku sepanjang tahun serta mempunyai aliran kitaran dengan kemuncak setiap tiga tahun.

Ketua Pengarah Kesihatan, Datuk Dr Noor Hisham Abdullah berkata, penyakit ini disebabkan oleh beberapa jenis virus dan kebanyakannya adalah ringan ke sederhana, namun jangkitan dengan enterovirus 71 (EV71) boleh menjadi teruk dan seterusnya menyebabkan kematian.

Menurutnya, pada minggu epidimeologi ke-23 bagi tahun ini bermula 5 Jun hingg 11 Jun lalu, bilangan kes HFMD yang dilaporkan di seluruh negara ialah 1,379 kes iaitu peningkatan sebanyak 6.4 peratus berbanding minggu sebelumnya yang mencatat 1,296 kes.

“Trend peningkatan kes HFMD mula dikesan sejak minggu epidimeologi ke-17 pada 24 hingga 30 April lalu apabila 794 kes dicatatkan dan ia melepasi paras amaran yang ditetapkan berdasarkan jumlah kes HFMD pada tahun lalu iaitu 644 kes seminggu.

“Sehubungan itu, pihak kementerian sudahpun mengeluarkan surat Amaran Peningkatan Kes HFMD di Malaysia pada 9 Mei lalu kepada semua Jabatan Kesihatan Negeri (JKN) supaya mempertingkatkan pemantauan dari semasa ke semasa bagi mencegah dan mengawal penularannya.

“Pihak kementerian sentiasa membuat pemantauan bukan sahaja terhadap kejadian kes tetapi juga jenis virus yang berada dalam komuniti,” katanya.

Selangor menyumbangkan jumlah kes tertinggi sehingga kini berbanding negeri lain iaitu 4,441 kes atau 32.6 peratus. Tiga daerah di Selangor yang tinggi bilangan kes adalah Petaling yang mencatat 1,626 kes, Hulu Langat mencatat 1,172 kes dan Klang dengan 618 kes.

Diikuti Johor dengan 1,393 kes (10.2 peratus), Kuala Lumpur mencatat 1,317 kes (9.7 peratus), Sabah mencatat 1,299 kes (9.5 peratus). Sarawak mencatat 1,108 kes (8.1 peratus), Perak mencatat 892 kes (6.5 peratus) dan Melaka dengan 727 kes (5.3 peratus)

Pulau Pinang dengan 713 kes (5.2 peratus), Negeri Sembilan mencatat 522 kes (3.8 peratus), Pahang mencatat 345 kes (2.5 peratus) dan Kedah dengan 265 kes (1.9 peratus), manakala negeri lain melaporkan kurang daripada 200 kes.

Wabak HFMD ditakrifkan apabila ada dua atau lebih kes HFMD dengan gejalanya timbul dalam tempoh dua minggu di lokaliti yang sama.

Sehingga minggu epidiologi ke-23 tahun ini, Selangor mencatatkan bilangan kejadian wabak tertinggi dengan 135 wabak berbanding negeri lain, diikuti Sarawak (116 wabak), Kuala Lumpur (58 wabak) Johor (49 wabak), Melaka (39 wabak), Perak (26 wabak) dan Negeri Sembilan (20 wabak), manakala negeri lain kurang daripada 20 wabak.

Dr Noor Hisham berkata, HFMD disebabkan oleh enterovirus dengan majoriti adalah disebabkan oleh Coxsackie Virus A16 dan Enterovirus 71 (EV 71).

“Virus ini merebak secara sentuhan dengan air liur, cecair lepuh (blister) dan najis mereka yang berpenyakit, manakala tempoh inkubasi adalah antara tiga hingga lima hari.

“Kebiasaan jangkitan adalah ringan dengan gejala demam, diikuti ruam melepuh pada tangan, kaki, mulut dan lidah. Hampir keseluruhan pesakit yang menghidap penyakit HFMD pulih tanpa rawatan perubatan dalam masa tujuh hingga 10 hari.

“Pesakit kanak-kanak juga boleh mengalami gejala jangkitan saluran pernafasan, muntah, cirit-birit dan kurang selera makan. Jangkitan EV71 boleh menyebabkan komplikasi teruk seperti encephalitis, pulmonary edema dan myocarditis, tetapi ianya jarang berlaku,” katanya.

Beliau berkata, penyakit ini cepat menular dengan kadar hampir 100 peratus dalam kalangan kanak-kanak berusia kurang 10 tahun terutama yang ditinggalkan di premis tempat tumpuan kanak-kanak seperti di taska atau tadika.

“Oleh itu, pihak kementerian menasihatkan ibu bapa atau penjaga kanak-kanak yang mempunyai tanda-tanda jangkitan supaya mengamalkan langkah-langkah pencegahan yang digariskan.

“Pengusaha taska, tadika atau pusat jagaan kanak-kanak lain disarankan supaya mengambil langkah pencegahan ditetapkan. Di samping itu, saringan di pintu masuk perlu dilakukan bagi memastikan tiada tanda-tanda jangkitan HFMD sebelum kanak-kanak dibenarkan memasuki premis.

“Langkah pencegahan adalah penting bagi mengelakkan peningkatan kes pada tahun ini. Pihak kementerian sentiasa memantau kejadian penyakit HFMD di seluruh negara dan mengambil tindakan kawalan dan pencegahan,” katanya.

HFMD adalah penyakit berjangkit yang perlu dinotifikasi mengikut Akta Pencegahan dan Pengawalan Penyakit Berjangkit 1988 (Akta 342). Pengamal Perubatan dan orang ramai boleh melaporkan kejadian kes HFMD di premis seperti taska, tadika atau sekolah ke Pejabat Kesihatan Daerah yang berhampiran.

Langkah Pencegahan HFMD

1. Tidak membawa anak yang dijangkiti ke tempat awam seperti sekolah, taska, tadika atau pusat asuhan kerana boleh merebakkan jangkitan.

2. Membawa anak yang mempunyai tanda jangkitan berjumpa doktor untuk mendapatkan rawatan.

3. Mengamalkan kebersihan dengan mencuci tangan dengan sabun dan air bersih selepas ke tandas, selepas menukar lampin, selepas menyentuh atau merawat lepuh dan semasa mencuci najis kanak-kanak yang dijangkiti.

4. Membersihkan dengan cara basmi kuman menggunakan larutan berasaskan klorin semua permainan kanak-kanak dan lantai rumah terutama tandas.

5. Memastikan pembuangan lampin pakai buang dibuat dengan betul.

6. Menggunakan peralatan makan dan minum yang berasingan dan tidak berkongsi barangan dengan kanak-kanak lain yang tidak dijangkiti.

KETAHUI APA ITU WABAK/PENYAKIT DIFTERIA

PADA 18 Jun lalu, seorang kanak-kanak berusia tujuh tahun meninggal dunia di Melaka akibat dijangkiti penyakit difteria.

Empat hari kemudian seorang lagi kanak-kanak berusia dua tahun di Kedah meninggal dunia akibat penyakit sama.

Beberapa hari lalu, Kementerian Kesihatan melaporkan kedua-dua mangsa tidak menerima imunisasi lengkap.

Ketua Pengarah Kesihatan Datuk Dr Noor Hisham Abdullah menasihati ibu bapa untuk memastikan anak mereka mendapat imunisasi vaksin lima serangkai yang lengkap bagi melindungi mereka daripada pelbagai ancaman penyakit termasuk jangkitan difteria.

Lihat infografik tersebut bagi mengetahui apa itu penyakit difteria:

TAHUKAH ANDA TAHAP KOMPLIKASI DEMAM CAMPAK

Lazimnya penghidap demam campak atau ‘chicken pox’ mengambil masa satu hingga dua minggu untuk pulih. Ia membabitkan manifestasi ruam pada kulit tanpa komplikasi lain. Kebanyakan pesakit akan sembuh selepas jangka masa berkenaan.

Demam campak adalah jangkitan virus Varicella Zooster. Virus itu merebak melalui titisan udara dan senang menjangkiti individu lain terutama jika mereka berada terlalu hampir dengan pesakit.

Bercakap, batuk dan terbersin boleh menyebabkan virus ini tersebar. Selepas ruam kering dan tertanggal, ia tidak lagi menjangkiti individu lain.

Beberapa komplikasi boleh berlaku jika seseorang itu dijangkiti campak. Ia tidak sahaja membabitkan menifestasi kulit, virus ini juga boleh merebak ke organ lain seperti paru-paru, otak berserta selaputnya, saraf dan jangkitan kulit.

Virus itu boleh dipindahkan daripada ibu kepada kandungannya dan mengakibatkan komplikasi pada janin terutama jika ibu hamil dijangkiti pada enam bulan pertama kehamilan.

Komplikasi itu jarang berlaku tetapi mudah terjadi kepada mereka yang mempunyai daya imunisasi rendah. Jangkitan kepada paru-paru disebabkan kuman merebak ke organ berkenaan. Pesakit akan mengalami simptom batuk berkahak, demam berterusan, sesak nafas dan ada kalanya batuk berdarah.

Virus ini juga boleh merebak serta menyebabkan masalah pada otak juga selaput otak pesakit. Simptom seperti sakit kepala, muntah, demam berterusan, sawan, perubahan sifat dan juga emosi dan gangguan kawalan anggota badan serta kejang.

Simptom itu memberi gambaran jangkitan virus merebak ke organ terbabit. Selepas selesai jangkitan chicken pox ada kalanya virus bersembunyi dalam lapisan atau salut saraf pesakit.

Beberapa tahun kemudian ia diaktifkan semula menyebabkan ruam pada laluan saraf tertentu. Keadaan ini dipanggil kayap. Kayap menyebabkan rasa sakit dan pedih pada kawasan ruam yang membabitkan saraf tertentu.

Biasanya, jangkitan kuman pada kulit berlaku pada ruam yang pecah. Ruam ini senang dijangkiti oleh bakteria lain yang ada pada permukaan kulit. Ini terjadi terutama pada mereka yang tidak menjaga kesihatan kulit dengan baik.

Contohnya tidak kerap membersihkan atau basuh bahagian kulit itu. Pesakit digalakkan mandi seperti biasa untuk mengelakkan jangkitan ini. Adalah penting mengenal pasti simptom bagi mengelakkan perkara yang tidak diingini.

Bagi mereka yang dijangkiti campak, ada rawatan menggunakan antivirus untuk melawan virus Varicella Zooste. Penggunaan antivirus ini pada peringkat awal jangkitan dapat mengurangkan risiko komplikasi akibat demam campak.

TAHAP KESEDARAN MENGENAI PENYAKIT KENCING TIKUS

Kelewatan mendapatkan rawatan awal terhadap demam yang dianggap biasa, menjadi punca kepada penghidap penyakit leptospirosis atau kencing tikus, maut.

Ketua Pengarah Kesihatan Malaysia, Datuk Dr Noor Hisham Abdullah berkata‎, simptom penyakit itu akan mula dirasai selepas beberapa hari mengunjungi pusat perkelahan yang tercemar dengan bakteria leptospira itu.

Beliau berkata, antara tanda-tanda jangkitan antaranya demam yang tinggi, sakit kepala, menggigil, sakit otot, muntah, jaundis (penyakit kuning), radang mata, sakit perut, cirit-birit, batuk dan ruam di kulit.

"Kematian boleh berlaku terhadap kes yang teruk terutama mereka yang mempunyai penyakit lain seperti 'diabetes comorbidities' dan tidak menerima rawatan sewajarnya. Komplikasi yang mungkin berlaku adalah jangkitan kuman di otak (meningitis), pendarahan paru-paru yang teruk, kegagalan fungsi hati dan ginjal," katanya kepada Bernama.

Beliau berkata, individu yang mendapatkan rawatan perlu memaklumkan kepada doktor yang merawat mengenai kunjungan mereka ke kawasan rekreasi sebelum mengalami gejala penyakit berkenaan.

Dr Noor Hisham berkata, pesakit yang disyaki dijangkiti penyakit itu akan menjalani ujian pengesahan makmal ke atas sampel klinikal seperti sampel darah dan ujian lain yang boleh mengesan serta mengesahkan kehadiran antigen mahupun antibodi terhadap leptospirosis.

"Oleh itu, pesakit yang menghidap penyakit itu akan diberi rawatan lanjut dengan memberi penisilin, doksisiklin atau lain-lain antibiotik yang berkaitan," katanya.

Leptospirosis adalah suatu penyakit berjangkit daripada haiwan yang dijangkiti oleh bakteria leptospira kepada manusia (penyakit zoonosis). Manusia boleh dijangkiti apabila terdedah kepada makanan, air atau tanah yang telah dicemari air kencing haiwan terjangkit (haiwan pembawa).

Bakteria ini boleh dijangkiti melalui pengambilan makanan/minuman tercemar atau memasuki tubuh manusia melalui luka/kudis di kulit dan lapisan mukosa seperti selaput mata dan lapisan mukosa mulut yang bersentuhan dengan air atau persekitaran tercemar.

Beliau berkata, sejak awal tahun ini hingga Mei lalu sebanyak 2,234 kes direkodkan, dan pada tahun lepas sebanyak 8,291 kes dilaporkan, 2014 (7,806), 2013 (4,457) dan 2012 (3,665).

"Tahun lepas, daripada jumlah kes yang dicatatkan, seramai 5,455 atau 66 peratus yang dijangkiti adalah lelaki dan 2,836 kes atau 34 peratus adalah wanita," katanya.

Menurut Dr Noor Hisyam statistik menunjukkan jumlah kematian paling ramai direkodkan pada tahun 2014 iaitu 92 orang diikuti tahun 2015 (78), 2013 (71), 2012 (48) dan sejak awal tahun sehingga Mei lalu, empat kematian direkodkan disebabkan jangkitan kencing tikus.

Katanya, kumpulan umur yang paling tinggi mendapat jangkitan penyakit itu adalah antara lingkungan umur 25 dan 55 tahun dan ia berkait rapat dengan jenis pekerjaan yang dijalankan.

"Jenis pekerjaan yang mempunyai risiko lebih tinggi untuk menghidap penyakit ini ialah pekerja di sektor pertanian, pekerja pengurusan sisa, pengendali haiwan ternakan dan peliharaan, pasukan penyelamat, mereka yang terlibat aktiviti rekreasi dan individu yang mempunyai penyakit kronik serta luka kulit terbuka," katanya.

Justeru, Dr Noor Hisyam berkata kementeriannya bekerjasama dengan Kementerian Kesejahteraan Bandar, Perumahan dan Kerajaan Tempatan; Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) dan badan bukan kerajaan menjalankan kempen kesedaran dalam kalangan orang ramai supaya mengutamakan kebersihan persekitaran.

"Orang ramai yang berkunjung ke kawasan rekreasi khususnya, dinasihatkan agar peka terhadap jangkitan leptospirosis yang boleh berlaku terutama sekali jika terlibat dalam aktiviti air.